Akdeniz Meyve Sineği [Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae)]’nin Şanlıurfa İli Nar Bahçelerindeki Popülasyon Gelişimi ve Bulaşıklık Oranı

Akdeniz meyve sineği, Ceratitis capitata Wied. (Diptera: Tephritidae) birçok meyve türünde ekonomik kayıplara sebep olan önemli bir zararlıdır. Bu çalışma, Akdeniz meyve sineğinin Şanlıurfa ilinin Akçakale, Haliliye, Karaköprü ve Suruç ilçelerindeki nar bahçelerinde popülasyon gelişiminin ve bulaşıklık oranının belirlenmesi amacıyla 2020-2021 yıllarında yürütülmüştür. Çalışmada zararlının popülasyon gelişimini belirlemek için her bahçeye üçer adet eşeysel çekici feromon tuzağı asılarak haftalık olarak takip edilmiştir. Zararlının nar bahçelerindeki bulaşıklık oranını belirlemek için hasat esnasında her bahçede 10’ar ağacın farklı yönlerinden alınan 100 meyvede zarar belirtisi ve larva kontrolü yapılmıştır. Çalışma sonucunda zararlının Şanlıurfa ilindeki nar bahçelerinde ilk olarak ağustos ayı itibariyle görülmeye başlandığı, 2020 yılında düşük olan popülasyonun 2021 yılında yükseldiği belirlenmiştir. Zararlının popülasyonunun yaz aylarında düşük iken özellikle Akçakale ve Suruç ilçelerindeki bahçelerde Ekim ve Kasım aylarında yüksek dalgalanma gösterdiği belirlenmiştir. Zararlı 2020 yılında en fazla Suruç ilçesindeki nar bahçesinde 16 Ekim tarihinde 17 ergin/tuzak ile yakalanırken 2021 yılında en yüksek ergin yakalanması Akçakale ilçesinde 19 Kasım tarihinde 565 ergin/tuzak, Suruç ilçesinde 25 Eylül tarihinde 216 ergin/tuzak ile gerçekleşmiştir. Zararlının yıllar ve lokasyonlara göre değişmekle beraber Ağustos ile Aralık ayları arasında iki tepe noktası oluşturarak doğada 1 ile 5 ay arasında aktif bulunduğu belirlenmiştir. Doğada aktif olduğu bu süre içerisinde tuzaklara yakalanan toplam ergin sayıları 2020 ve 2021 yıllarında sırasıyla Karaköprü ilçesinde 21 ve 312, Suruç ilçesinde 125 ve 1353, Akçakale ilçesinde 26 ve 1226 ve Haliliye ilçesinde 29 ve 259 ergin/tuzak olarak tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda zararlının Haliliye ve Karaköprü ilçelerindeki nar meyvelerinde zarar meydana getirmediği tespit edilmiş olup Suruç ilçesindeki nar bahçesinde 2020 yılında bulaşıklık yok iken 2021 yılında %2 oranında meyve bulaşıklığı belirlenmiştir. Çalışmanın her iki yılında da en fazla bulaşıklık Akçakale ilçesinde ve sırasıyla %1 ve %4 olarak belirlenmiştir. Zararlının ilk ergin uçuşunun yaz aylarının sonuna doğru gerçekleşmesi ve popülasyonun sonbaharda yükselmesi Şanlıurfa koşullarında kışı geçiremediği sonucunu doğurmuştur. Sonuç olarak, zararlının Şanlıurfa ili nar bahçelerinde henüz ekonomik anlamda zarar meydana getirmediği ancak 2021 yılında popülasyon yoğunluğunda meydana gelen artışın gelecekte ekonomik anlamda bir zararlı konumuna gelebileceğini düşündürmektedir. Bu nedenle nar üreticilerinin, teknik elemanların ve ilgili paydaşların eğitim ve yayım faaliyetleri ile zararlı konusunda bilgilendirilmeleri mutlak önem arz etmektedir. Nar üreticilerine nar hasadının geciktirilmemesi ile ağaçta kalan ve yere düşen bulaşık nar meyvelerinin toplanarak imhası önerilmelidir.

Mediterranean fruit fly [Ceratitis capitata Wied. (Diptera; Tephritidae)] is an important pest responsible for significant economic losses in several fruit species. This study determined the population development and infestation rate of Mediterranean fruit flies in pomegranate orchards situated in Akçakale, Haliliye, Karaköprü, and Suruç districts of Şanlıurfa province during the years 2020-2021. Three sexually attractive pheromone traps were hanged in each orchard and monitored weekly. A total of 100 fruits from randomly selected ten trees in each orchard were collected during harvest and examined to record the damage symptoms and larvae of the pest. The first flight of the pest was recorded in August and a lower population was noted during 2020 compared to 2021. The population was low in the summer, while it was high in the autumn months, particularly in Akçakale and Suruç districts. The highest population (17 adults/traps) during 2020 was recorded on October 16th in the Suruç orchard while it reached 565 adults/traps on November 19th in Akçakale and 216 adults/traps on September 25th in the Suruç district. Although varied across years and locations, two population peaks were recorded with an active period of 1-5 months between August and December. The total number of adults caught in the traps during the active period was 21 and 312 adults/trap in Karaköprü, 125 and 1353 adults/trap in Suruç, 26 and 1226 adults/trap in Akçakale, and 29 and 259 adults/trap in Haliliye during 2020 and 2021, respectively. The infestation rate was 0% and 1% in Suruç and 1% and 4% in Akçakale during 2020 and 2021, respectively. The pest did not exert any damage to the pomegranate orchard in the Haliliye and Karaköprü districts during both years. The adult flight of the pest was recorded at the end of summer and population increase during autumn indicated that the pest could not overwinter in Şanlıurfa. Hence, the pest did not exert any economic damage to the pomegranate orchards of Şanlıurfa, however, higher population density during 2021 suggests that it could become an economic pest in the future. For this reason, pomegranate producers must be informed about the pest through training and extension activities. Pomegranate producers should be advised to harvest pomegranate without delay and collect and destroy infested fruits on the trees and fallen on the ground.