Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği

Şafak Ünüvar; Semih Büyükipekçi; Muhammed Fatih Yıldırım

doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136

TR EN

Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği

Abstract

Artan dünya nüfusu ve sürdürülebilir gıda kaynaklarına duyulan ihtiyaç, yapay et gibi alternatif protein kaynaklarını gündeme getirmiştir. Yapay etin kullanımının normal ete oranla bazı dezavantajları tartışılmakla beraber avantajları arasında geleneksel et üretim sürecinin çevresel etkilerinin azaltılması ve hayvan refahının iyileştirilmesi konuları bulunmaktadır. Yapay et, geleneksel et üretimine alternatif bir kaynak olabilme potansiyelinde olsa da bu yeniliğe yönelik tüketicilerin tutumları hala belirsizdir. Bu bağlamda araştırmanın amacı yiyecek içecek endüstrisine eleman yetiştiren bölümlerden olan Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık programları öğrencilerinin yapay ete yönelik tutumlarını ölçmektir. Bu doğrultuda, Konya'daki ilgili programlarda öğrenim gören öğrencilerin (n=597) yapay ete yönelik tutumları incelenmiştir. Nicel araştırma deseninde tasarlanan çalışmada veri edinme tekniği olarak anketten yararlanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeğin oluşturulmasında Wilks ve Phillips (2017) çalışmasından faydalanılmıştır. İlgili çalışmadan araştırmanın kapsam ve amacına uygun maddeler seçilmiş, seçilen ifadeler yapay ete yönelik tutumu ölçmek için revize edilerek 13 madde ve 3 boyuttan oluşan Yapay Ete Yönelik Tutum (YEYT) ölçeği oluşturulmuştur. Yapılan analizler sonucunda; katılımcıların yapay ete yönelik tutumlarının genel olarak olumsuz olduğu, tüketim konusunda çekinceli olmalarına rağmen belirli koşullar altında deneyebilecekleri, yapay eti çiftlik etine alternatif olarak görmelerine rağmen sağlık, doğallık, etik ve çevresel etkiler açısından olumsuz değerlendirdikleri görülmüş ayrıca YEYT ölçeği geneli ve alt boyutlarında cinsiyet, okuduğu bölüm ve kültürel-dini inançlara göre farklılık olduğu tespit edilmiştir. Yapay etin kabul edilebilirliğini artırmak ve geleceğin mutfak çalışanlarını bilinçlendirmek amacıyla müfredatlarda yapay ete ilişkin derslerin eklenmesi, laboratuvar çalışmalarının yapılması ve yapay etin uygulamaya yönelik derslerde kullanılması önerilmektedir.

Keywords

Attitudes of Gastronomy and Culinary Arts and Cookery Programs Students towards Artificial Meat: The Case of Konya

Abstract

The increasing global population and the need for sustainable food sources have brought alternative proteins like cultured meat into focus. While it has some disadvantages compared to conventional meat, its advantages include reducing environmental impact and improving animal welfare. Despite its potential as an alternative, consumer attitudes toward cultured meat remain uncertain. This study aims to examine the attitudes of students in Gastronomy and Culinary Arts and Culinary programs toward cultured meat. A survey was conducted with 597 students from relevant programs in Konya using a quantitative research design. The attitude scale was adapted from Wilks and Phillips (2017), revised for relevance, resulting in a 13-item, three-dimensional Artifical Meat Attitude Scale (AMAS). Findings indicate that students generally hold negative attitudes toward cultured meat. Although hesitant about consumption, some students are open to trying it under specific conditions. While they recognize it as an alternative to conventional meat, concerns regarding health, naturalness, ethics, and environmental effects persist. In order to increase the acceptability of artificial meat and to raise the awareness of future kitchen workers, it is recommended that courses on artificial meat be added to the curricula, laboratory studies be conducted and artificial meat be used in practical courses.

Keywords

Supporting Institution

Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (BAP)

Project Number

24401185

Thanks

Bu çalışma Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (BAP) tarafından 244011185 proje numarası ile desteklenmiştir. Bu çalışmanın yürütülmesine ve tamamlanmasına katkı sağlayan Selçuk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü’ne (BAP) desteklerinden dolayı teşekkür ederiz.

References

Abdikoğlu, D. İ., Azabağaoğlu, M. Ö., & Unakıtan, G. (2020). An econometric analysis of factors affecting fish consumption: The case of Tekirdag, Turkey. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 23(2), 446-452. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.623343
Altıntaş, R. (2024). Yapay etin fıkhî meşrûiyeti. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 61(1), 42-60. https://doi.org/10.29288/ilted.1414857
Bakhsh, A., Kim, B., Ishamri, I., Choi, S., Li, X., Li, Q., Hur S. J. & Park, S. (2025). Cell-based meat safety and regulatory approaches: A comprehensive Review. Food Science of Animal Resources, 45(1), 145.
Baran, A. (2020). İn vitro et’e karşı olan tutumun araştırılması: Erzurum Meslek Yüksekokulu öğrencileri örneği. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 9(2), 98-106. https://doi.org/10.31196/huvfd.717035
Bartlett, M. S. (1954). A note on the multiplying factors for various chi-squared approximations. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 16(2), 296-298. http://www.jstor.org/stable/2984057
Bekker, G. A., Fischer, A. R., Tobi, H., & van Trijp, H. C. (2017). Explicit and implicit attitude toward an emerging food technology: The case of cultured meat. Appetite, 108, 245-254. https://doi.org/10.1016/j.appet.2016.10.002
Bhat, Z. F., Morton, J. D., Mason, S. L., Bekhit, A. E. D. A., & Bhat, H. F. (2019). Technological, regulatory and ethical aspects of in vitro meat: A future slaughter‐free harvest. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 18(4), 1192-1208. https://doi.org/10.1111/1541-4337.12473
Bonny, S. P. F., Gardner, G. E., Pethick, D. W., & Hocquette, J.-F. (2017). Artificial meat and the future of the meat industry. Animal Production Science, 57(11), 2216–2223. https://doi.org/10.1071/AN17307

Bryant, C., Szejda, K., Parekh, N., Deshpande, V., & Tse, B. (2019). A survey of consumer perceptions of plant-based and clean meat in the USA, India, and China. Frontiers in Sustainable Food Systems, 3, 432863. https://doi.org/10.3389/fsufs.2019.00011
Bryant, C., & Barnett, J. (2020). Consumer acceptance of cultured meat: An updated review (2018–2020). Applied Sciences, 10(15), 5201. https://doi.org/10.3390/app10155201
Candoğan, K., & Özdemir, G. (2021). Sürdürülebilir et üretimi için yenilikçi yaklaşımlar. Gıda, 46(2), 408-427. https://doi.org/10.15237/gida.GD20137
Chriki, S., & Hocquette, J. F. (2020). The myth of cultured meat: a review. Frontiers in Nutrition, 7, 507645. https://doi.org/10.3389/fnut.2020.00007
Comrey, A.L., & Lee, H.B. (1992). A first course in factor analysis (2nd ed.). Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9781315827506
Çelik, Ş., Tanman, T., & Aygün, T. (2024). Hanehalkının et tüketim alışkanlıkları ve hayvan refahı hakkındaki görüşlerinin çoklu uyum analizi ile değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 27(5), 1202-1216. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1329484
Dupont, J., Harms, T., & Fiebelkorn, F. (2022). Acceptance of cultured meat in Germany-Application of an extended theory of planned behaviour. Foods, 11(3), 424. https://doi.org/10.3390/foods11030424
Ekici, G., Karaarslan, H. H., & Kırmızı, E. N. (2022). Üniversite öğrencilerinin yapay ete yönelik tutumlarının değerlendirilmesi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi, 4(3), 260-264. https://doi.org/10.33308/2687248X.202243271
Ekmekcioglu, C., Wallner, P., Kundi, M., Weisz, U., Haas, W., & Hutter, H. P. (2018). Red meat, diseases, and healthy alternatives: A critical review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 58(2), 247-261. https://doi.org/10.1080/10408398.2016.1158148
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics. (4th ed). Sage Publications.
FAO & WHO. 2023. Food safety aspects of cell-based food. Rome. https://doi.org/10.4060/cc4855enFornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39-50. https://doi.org/10.2307/3151312
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2011). Major gains in efficiency of livestock systems needed. Erişim tarihi 11 Şubat 2025, https://www.fao.org/newsroom/detail/Major-gains-in-efficiency-of-livestock-systems-needed/en
Franceković, P., García-Torralba, L., Sakoulogeorga, E., Vučković, T., & Perez-Cueto, F. J. A. (2021). How do consumers perceive cultured meat in croatia, greece, and spain?. Nutrients, 13(4), 1284. https://doi.org/10.3390/nu13041284
Francione, G. L., & Charlton, A. (2016). İnsan neden vegan olur: Hayvan kullanımı tartışmasına bir giriş. İstanbul, Metropolis Yayıncılık.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education.
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2017). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (2nd ed.). Sage Publications.
Heidmeier, A. K., & Teuber, R. (2023). Acceptance of in vitro meat and the role of food technology neophobia, dietary patterns and information-Empirical evidence for Germany. British Food Journal, 125(7), 2540-2557. https://doi.org/10.1108/BFJ-03-2022-0244
Hocquette, A., Lambert, C., Sinquin, C., Peterolff, L., Wagner, Z., Bonny, S. P., Lebert, A. & Hocquette, J. F. (2015). Educated consumers don't believe artificial meat is the solution to the problems with the meat industry. Journal of Integrative Agriculture, 14(2), 273-284. https://doi.org/10.1016/S2095-3119(14)60886-8
Ihsan, A., Ahmad, Z., Zheng, J., Bilal, M., Abid, H. M. R., & Hu, A. (2024). New trends in functionalities and extraction of plant proteins in designing plant-based meat analogues: A critical review. Food Bioscience, 57, 103476. https://doi.org/10.1016/j.fbio.2023.103476
Jolliffe, I. T. (2002). Principal component analysis (2nd ed.). New York: Springer-Verlag, 142-180.
Kaiser, H. F. (1974). An index of factorial simplicity. Psychometrika, 39(1), 31-36. https://doi.org/10.1007/BF02291575
Kang, K. M., Lee, D. B., & Kim, H. Y. (2024). Industrial research and development on the production process and quality of cultured meat hold significant value: A review. Food Science of Animal Resources, 44(3), 499. https://doi.org/10.5851/kosfa.2024.e20
Kızgın, Y., & Özkan, B. (2014). Tüketicilerin helâl gıda tüketim eğilimlerinin belirlenmesine yönelik bir çalışma. Uluslararası İşletme ve Yönetim Dergisi, 2(1), 18-37. http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v2i1.62
Laestadius, L. I., & Caldwell, M. A. (2015). Is the future of meat palatable? Perceptions of in vitro meat as evidenced by online news comments. Public Health Nutrition, 18(13), 2457-2467. https://doi.org/10.1017/S1368980015000622
Liu, J., Hocquette, É., Ellies-Oury, M.P., Chriki, S., & Hocquette, J.-F. (2021). Chinese consumers’ attitudes and potential acceptance toward artificial meat. Foods, 10(2), 353. https://doi.org/10.3390/foods10020353
Lupton, D., & Turner, B. (2018). Food of the future? Consumer responses to the idea of 3D-printed meat and insect-based foods. Food and Foodways, 26(4), 269-289. https://doi.org/10.1080/07409710.2018.1531213
Marcu, A., Gaspar, R., Rutsaert, P., Seibt, B., Fletcher, D., Verbeke, W., & Barnett, J. (2015). Analogies, metaphors, and wondering about the future: Lay sense-making around synthetic meat. Public Understanding of Science, 24(5), 547-562. https://doi.org/10.1177/0963662514521106
Mancini M.C. & Antonioli F. (2019). Exploring consumers' attitude towards cultured meat in Italy. Meat Sci, 150, 101-110. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2018.12.014
Mensah, D. O., Mintah, F. O., Oteng, S. A., Lillywhite, R., & Oyebode, O. (2022). ‘We're meat, so we need to eat meat to be who we are’: Understanding motivations that increase or reduce meat consumption among emerging adults in the University of Ghana food environment. Meat Science, 193, 108927. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2022.108927
Niyaz, Ö. C. (2018). Türkiye’de sığır eti üretimi ve dış ticaretinde son 25 yıllık tarımsal politikaların ve uygulamaların değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 21, 237-244. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.v21i41625.472856
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
Onwezen, M. C., Bouwman, E. P., Reinders, M. J., & Dagevos, H. (2021). A systematic review on consumer acceptance of alternative proteins: Pulses, algae, insects, plant-based meat alternatives, and cultured meat. Appetite, 159, 105058. https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.105058
Sans, P., & Combris, P. (2015). World meat consumption patterns: An overview of the last fifty years (1961–2011). Meat Science, 109, 106–111. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2015.05.012
Schaefer, G. O., & Savulescu, J. (2014). The ethics of producing in vitro meat. Journal of Applied Philosophy, 31(2), 188-202. https://doi.org/10.1111/japp.12056
Scholtmeijer, K., van den Broek, L. A. M., Fischer, A. R. H., & van Peer, A. (2023). Potential protein production from lignocellulosic materials using edible mushroom forming fungi. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 71(11), 4450-4457. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.2c08828
Shaw, E., & Mac Con Iomaire, M. (2019). A comparative analysis of the attitudes of rural and urban consumers towards cultured meat. British Food Journal, 121(8), 1782-1800. https://doi.org/10.1108/BFJ-07-2018-0433
Siegrist, M., & Hartmann, C. (2020). Perceived naturalness, disgust, trust and food neophobia as predictors of cultured meat acceptance in ten countries. Appetite, 155, 104814. https://doi.org/10.1016/j.appet.2020.104814
Slade P, 2018: If you build it, will they eat it? Consumer preferences for plant-based and cultured meat burgers. Appetite, 125, 428-437. https://doi.org/10.1016/j.appet.2018.02.030
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson Education.
Temizkan, R., Bulgan, B. & Satı, A. (2024). Gastronomi ve mutfak sanatları lisans programlarında görevli öğretim elemanlarının analizi (Analysis of lecturer staff in gastronomy and culinary arts undergraduate programs). Annals of Gastronomy and Tourism Studies, 1(2), 1-13. 10.69527/agats.2024.6
Tiberius, V., Borning, J., & Seeler, S. (2019). Setting the table for meat consumers: an international Delphi study on in vitro meat. npj Science of Food, 3(1), 10. https://doi.org/10.1038/s41538-019-0041-0 United Nations (UN). (2025). World population prospects. Erişim tarihi 11 Şubat 2025, https://population.un.org/dataportal/home?df=4f198da3-32c1-4bbd-872f-742f39eed899
Verbeke, W., Marcu, A., Rutsaert, P., Gaspar, R., Seibt, B., Fletcher, D., & Barnett, J. (2015a). 'Would you eat cultured meat?': Consumers' reactions and attitude formation in Belgium, Portugal and the United Kingdom. Meat Science, 102, 49–58. https://doi.org/10.1016/j.meatsci.2014.11.013
Verbeke, W., Sans, P., & Van Loo, E. J. (2015b). Challenges and prospects for consumer acceptance of cultured meat. Journal of Integrative Agriculture, 14(2), 285-294. https://doi.org/10.1016/S2095-3119(14)60884-4
Wilks M. & Phillips C.J.C. (2017) Attitudes to in vitro meat: A survey of potential consumers in the United States. PLoS ONE, 12(2): e0171904. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0171904
Yılmaz Önal, H., Yüksel, A., Parmaksız, A., Alpat, İ. (2022). Meat consumption and sustainability in Turkey. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 25(6), 1423-1433. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.992371

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Food Properties

Journal Section

Research Article

Authors

Şafak Ünüvar ^*
0000-0001-9177-8704
Türkiye

Semih Büyükipekçi
0000-0002-5617-4021
Türkiye

Muhammed Fatih Yıldırım
0009-0007-4354-8550
Türkiye

Early Pub Date

July 25, 2025

Publication Date

September 11, 2025

Submission Date

March 12, 2025

Acceptance Date

June 25, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 28 Number: 5

DOI

https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136

IZ

https://izlik.org/JA35RA69CM

Cite

RIS / Bibtex

APA

Ünüvar, Ş., Büyükipekçi, S., & Yıldırım, M. F. (2025). Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım Ve Doğa Dergisi, 28(5), 1308-1321. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136

AMA

1.Ünüvar Ş, Büyükipekçi S, Yıldırım MF. Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği. KSU J. Agric Nat. 2025;28(5):1308-1321. doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136

Chicago

Ünüvar, Şafak, Semih Büyükipekçi, and Muhammed Fatih Yıldırım. 2025. “Gastronomi Ve Mutfak Sanatları Ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım Ve Doğa Dergisi 28 (5): 1308-21. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136.

EndNote

Ünüvar Ş, Büyükipekçi S, Yıldırım MF (September 1, 2025) Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi 28 5 1308–1321.

IEEE

[1]Ş. Ünüvar, S. Büyükipekçi, and M. F. Yıldırım, “Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği”, KSU J. Agric Nat., vol. 28, no. 5, pp. 1308–1321, Sept. 2025, doi: 10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136.

ISNAD

Ünüvar, Şafak - Büyükipekçi, Semih - Yıldırım, Muhammed Fatih. “Gastronomi Ve Mutfak Sanatları Ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi 28/5 (September 1, 2025): 1308-1321. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136.

JAMA

1.Ünüvar Ş, Büyükipekçi S, Yıldırım MF. Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği. KSU J. Agric Nat. 2025;28:1308–1321.

MLA

Ünüvar, Şafak, et al. “Gastronomi Ve Mutfak Sanatları Ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım Ve Doğa Dergisi, vol. 28, no. 5, Sept. 2025, pp. 1308-21, doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136.

Vancouver

1.Şafak Ünüvar, Semih Büyükipekçi, Muhammed Fatih Yıldırım. Gastronomi ve Mutfak Sanatları ile Aşçılık Programları Öğrencilerinin Yapay Ete Yönelik Tutumları: Konya Örneği. KSU J. Agric Nat. 2025 Sep. 1;28(5):1308-21. doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.1656136