Bütünleşik ÇKKV Yaklaşımı İle Zeytinyağı İhracatına Yönelik Uluslararası Pazar Seçimi

In the context of increasing international competition driven by globalization, it has become increasingly important for enterprises to identify the most suitable market alternatives for exporting their products. This process, which requires the evaluation of multiple criteria among numerous alternatives, can be complex and challenging for enterprises. Analytical research based on secondary data contributes to complex decision-making processes by providing significant savings in terms of time and cost for businesses. In this context, the study aims to identify the most suitable international market alternatives for enterprises seeking to export olive oil from Turkey. The study used a hybrid Multi-Criteria Decision Making (MCDM) Approach to identify potential international target markets for olive oil exports. Firstly, the Analytical Hierarchy Process (AHP) method was used to determine the relative weights of the criteria of GDP, trade balance, import size, tariff rates, cultural distance, unit price, distance and political stability. While the tariff was the criterion with the highest weight, cultural distance and GDP were determined to be the criteria with the lowest weight. Based on the weights obtained, the top 25 importing countries in the global olive oil market were evaluated and ranked using the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) method. The results revealed that the most suitable market for olive oil exports was the United States. Japan, Canada, Italy, and South Korea were the other top five countries. In addition, a sensitivity analysis was conducted to test the stability of the results by changing the criterion weights determined by AHP, and no significant changes in the rankings were observed. In addition, Entropy-based weighting, an objective weighting method for robustness checking, was used, and a high level of consistency (ρ=0,72) was found between the methods, with the USA remaining in the top position. This study offers a scientifically grounded market selection methodology tailored to the olive oil sector, providing valuable guidance for exporting businesses and policymakers, while also establishing a methodological foundation for future applications.

Küreselleşme ile artan uluslararası rekabet ortamında işletmelerin ürünlerini ihraç etmek üzere en uygun pazar alternatiflerini tespit etmesi önem kazanmıştır. Birçok alternatif arasından çok sayıda kriterin değerlendirilmesini gerektiren bu süreç işletmeler açısından karmaşık ve zorlayıcı olabilmektedir. İkincil verilere dayalı olarak yürütülen analitik araştırmalar, işletmelere zaman ve maliyet açısından önemli tasarruflar sağlayarak zorlu karar verme süreçlerine katkıda bulunmaktadır. Bu doğrultuda çalışma kapsamında, Türkiye’den zeytinyağı ihracatı yapmak isteyen işletmeler için en uygun uluslararası pazar alternatiflerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, zeytinyağı ihracatı için potansiyel uluslararası hedef pazarları belirlemek üzere hibrit Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yaklaşımı kullanılmıştır. Öncelikle, GSYH, ticaret dengesi, ithalat büyüklüğü, tarife oranları, kültürel mesafe, birim fiyat, uzaklık ve politik istikrar kriterlerinin göreceli ağırlıklarını belirlemek için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yönteminden yararlanılmıştır. Tarife en yüksek ağırlığa sahip kriter olurken kültürel mesafe ve GSYH en düşük ağırlığa sahip kriterler olarak tespit edilmiştir. Elde edilen ağırlıklar doğrultusunda, küresel zeytinyağı pazarında en fazla ithalat gerçekleştiren ilk 25 ülke İdeal Çözüme Benzerliğe Göre Tercih Sırası Tekniği (TOPSIS) kullanılarak değerlendirilmiş ve sıralanmıştır. Sonuçlar, zeytinyağı ihracatı için en uygun pazarın Amerika Birleşik Devletleri olduğunu ortaya koymuştur. Japonya, Kanada, İtalya ve Güney Kore ilk beş sıradaki diğer ülkeler olmuştur. Ayrıca, AHP ile tespit edilen kriter ağırlıkları değiştirilerek sonuçların kararlılığını test etmek amacıyla bir duyarlılık analizi gerçekleştirilmiş olup sıralamalarda kayda değer bir değişiklik gözlenmemiştir. Ek olarak, sağlamlık kontrolü için nesnel bir ağırlıklandırma yöntemi olan Entropi tabanlı ağırlıklandırma kullanılmış ve yöntemler arasında güçlü bir uyum (ρ=0,72) tespit edilmiş olup, ilk sırada yer alan ülke olan ABD aynı şekilde kalmıştır. Çalışma, ihracatçı işletmelere ve politika yapıcılara zeytinyağı sektörü özelinde bilimsel temelli bir pazar seçimi yöntemi sunmakta ve gelecekteki benzer uygulamalar için metodolojik bir temel oluşturmaktadır.