Şanlıurfa’da Yağışa Dayalı Buğday ve Arpa Tarımının Yapısının Çiftçi Sörveyleri Yoluyla İncelenmesi

İrfan Özberk; Fethiye Özberk; Cengiz Kaya; İbrahim Halil Batmaz; Arzu Ayşe Solmaz; Zeki Cengizer; Meral Yıldırım; Merve Gök

doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.962723

TR EN

Şanlıurfa’da Yağışa Dayalı Buğday ve Arpa Tarımının Yapısının Çiftçi Sörveyleri Yoluyla İncelenmesi

Öz

Bu çalışma ile Şanlıurfa’da gayeli örnekleme ile seçilen birbirine komşu köylerde belirli yıllarda tesadüfi seçilen 50 çiftçi üzerinde yapılan sörveylerle yağışa dayalı hububat tarımının yapısının incelenmesi amaçlanmıştır. Sörveyler 2002, 2015,2016, 2017, 2018, 2019 ve 2020 yıllarında il merkezine yaklaşık 25-30 km. uzaklıkta, kuzeydoğu yönünde yer alan Akçahisar, Çakmak, Gelibolu, Çömlekçi, Akpınar, Gölpınar, Akziyaret, Bahçeli, Gölgen, Kızlar, Külaflı, Sakça, Karataş ve Aşık köylerinde her çiftçiye 23 soru sorularak yürütülmüştür. Elde edilen bulgulardan ekim nöbetinde ilk yıl buğday+arpa ve 2. yıl mercimekten sadece 1. Yıl arpa+ 2. Yıl mercimek tarımına yöneliş olduğu, çiftçilerin yüksek verimli yeni çeşitleri takip ettikleri, ekim zamanının Kasımdan Aralık’a kaydığı, toprak işleme ve ekimde sıkıntı olmadığı, alet-ekipman varlığının yeterli olduğu, önerilen dozlara yakın dozlarda ekim normu, gübre ve yabancı ot mücadelesinin yerleşmiş olduğu, sarı pas ( Puccinia striiformis), sürme(Tilletia spp.), külleme(Eyryciphe graminis) ve rastık (Ustilago spp.) hastalıklarının, tarla faresi ve süne (Eurigaster integriceps) zararlısının öncelik aldığı, hasadın biçerdöverle yapıldığı, veri alınan yıl sayısı ortalama arpa veriminin ( 243.7 ±11.91kg/da) buğday veriminden (225.35±9.81 kg/da) yüksek olduğu, ortalama buğday satış fiyatının (0.84±0.18TL/kg) arpa satış fiyatından (0.75±0.16 TL/kg) yüksek olduğu, iklim (%26.83), yüksek gübre fiyatları (%21.57) ile düşük pazarlama fiyatlarının (%15.16) buğday ve arpa tarımındaki başlıca güçlükler olduğu anlaşılmıştır. Bölgede yağışa dayalı hububat tarımının yıldan yıla yağışlardaki büyük dalgalanmaya bağlı olarak ciddi risk altında olduğu önümüzdeki yıllarda arpa ekiminin artacağı, sıcak ve kurakla mücadelede erkenci arpa çeşitlerinin daha da tercih edileceği öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

An Assessment on Wheat and Barley Cultivation through Farmer Surveys under Rain-Fed Conditions in Sanliurfa

Abstract

This study aimed to assess the characteristics of temperate cereals cultivation through surveys on randomly selected 50 farmers residing in neighboring villages under dryland conditions of Sanliurfa. Surveys were carried out in Akçahisar, Çakmak, Gelibolu, Çömlekçi, Akpınar, Gölpınar, Akziyaret, Bahçeli, Gölgen, Kızlar, Külaflı, Sakça, Karataş and Aşık villages located about 25 km away from city centre on north-east direction in 2002, 2015, 2017, 2018, 2019 and 2020 years. Villages were selected through purposive sampling method. Farmers in such villages were selected randomly. Each farmer was asked a 23- questions. The results revealed that crop rotation of wheat or barley in first year and the lentil in the following year tend to turn to be barley in first year and the lentil in second year. Farmers adopted newly released varieties with high yielding ability rapidly. Sowing time shifted from mid-November to mid-December. There was no constrains for tillage and sowing. Farmers were found to be sufficient for agricultural machinery. Seeding, fertilizer and weed management practices were adopted by farmers with the near ratios of recommended rates. Yellow rust (Puccinia striiformis), smut, (Ustilago spp.)powdery mildew (Eryciphe graminis) and bund ( Tilletia spp.)diseases were given priority. Rodents and sunn pest (Eurigaster integricieps)were found to be most important pests. Harvest was performed by combine harvester totally. Average barley yield for all survey years (243.7 kg/da) higher than that of wheat was (225.35 kg/da). Average sale price for wheat for all survey years was 111.79 Kr/kg and that of barley was 96.81 Kr/kg. Climatological factors (26, 83%), high fertilizer input prices (21.57%) and low marketing prices (15.16%) were found to be major constrains for cereal cultivation. It was predicted that temperate cereal cultivation for incoming years will seriously be under risk due to huge fluctuations in annual rainfall and barley acreage will increase in future due to early maturing ability and the ability to escape from terminal drought.

Keywords

References

Anonim 1989. Yıllık Gelişme Raporları. Güneydoğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü, PK:72, Diyarbakır
Anonim, 2019. 2018-19 Alansal Yağış Değerlendirmesi. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Meteoroloji Genele Müdürlüğü, Kasım 2019, Ankara
Anonim 2017 a. Zirai Mücadele Bülteni 2017 -1: Buğday ve Arpa Tarlalarında yabancı Ot Mücadelesi. Zirai Mücadele Merkez Araştırma Enstitüsü, 12 s, Ankara
Arıkan R 2018. Anket Yöntemi Üzerinde Bir Değerlendirme Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2018(1): 97-159
Batmaz İH 2015. Çömlekçi, Akçahisar, Çakmak, Gelibolu ve Akpınar Köyleri Çiftçi Sörveyi. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Mezuniyet Tezi, Şanlıurfa, 21s
Cengizer Z 2018. Akziyaret, Akçahisar, Çakmak, Gelibolu, Çömlekçi Köyleri Çiftçi Sörveyi. Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Mezuniyet Tezi, Şanlıurfa, 28 s.
Çetin Ö, Uygan D, Boyacı H, Öğretir K 1999. Kışlık Buğdayda Sulama Azot ve Bazı Önemli İklim Özellikleri Arasındaki İlişkiler. Türkiye 3. Tarla Bitkileri Kongresi15-18 Kasım 1999, Cilt 1, Genel ve Tahıllar: 151-156
Düzgüneş O 1963. Bilimsel Araştırmalarda İstatistik Prensipler ve Metotları. Ege Üniversitesi Matbaası, 1963 İzmir

Gök M 2020. Akpınar, Gölpınar, Akziyaret, Kızlar Köyleri Çiftçi Sörveyi. Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Mezuniyet Tezi, Şanlıurfa, 31 s.
Güneş T, Arıkan R 1988.Tarım Ekonomisi İstatistiği. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, No:1049, Ankara, 293s.
Karlı B 2001.Harran ovasında Önder Çiftçi Projesi Modelinin Uygulanabilirliği Üzerine Araştırma. Türkiye Ziraat Odaları Birliği Yayını, Ankara
Karlı B 1991. GAP Alanında Tarımsal Kredi Kullanımı ve Gelecekteki Kredi İhtiyacının Saptanması Üzerine Araştırma. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı, Doktora Tezi, Adana , 151 s,
Kaya C 2002. Akçahisar, Çakmak, Gelibolu, Çömlekçi Köyleri Hububat Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 22 s.
Kayaoğlu MM 2017. Kılıçlı, Buldum, Balkat, Buğdaytepe, Serince ve Kökenli Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 22 s.
Kılıç H 2006. Diyarbakır Yağışa Dayalı Şartlarında Şahin-91 Arpa Çeşidinin Azotlu ve Fosforlu Gübre İsteğinin Belirlenmesi. Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 10 (1-2):781-786
Kılıç, H., 2004. Diyarbakır Yağışa Dayalı Şartlarında Sur-93 Arpa Çeşidinin Azotlu ve Fosforlu Gübre İsteğinin Belirlenmesi. Türkiye 3.Ulusal Gübre Kongresi, Tarım-Sanayi-Çevre (11-13 Ekim 2004 Tokat), : 399-406.
Koyuncu A 2016. Buğdaytepe, Buldum, Balkat, Kılıçlı Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa,34 s.
Köse, K.,2018. Kap, Gelincik, Köpürlük, Uğurlu, Hancıağaz, Büyükhan, Sultantepe, Külünçe köyleri çiftçi sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bölümü, 22 s.
MGM, 2020. Ortalama sıcaklık verisinin Mayıs ayı istatistiksel analizi. Türkiye Mayıs ayı ortalama sıcaklık verisinin 1979-2016 yılları arasında dağılımı T.C Orman ve Su İşleri Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü. https://www. mgm.gov.tr/FILES/resmi-istatistikler/Turkiye-Or talamaSicaklik.pdf ve https://www.mgm.gov.tr/ fıles/resmiistatistikler/parametreanalizi/turkiye maximum-sicaklik-ortalamasi.pdf,26.03. 2020.
Oğan R 2017. Kaynaklı, Çamlıdere, Balkatan Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa,19 s.
Özberk I, Özberk F, Kılıç H 2000. Diyarbakır Şartlarında Şahin-91 ve Sur-93 Arpa Çeşitlerinde Uygun Ekim Sıklığının Belirlenmesi. Güneydoğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü Yayını, 46 s, Diyarbakır
Özberk İ, Özberk F 1993. GAP Bölgesi Buğday ve Arpa Çeşit Geliştirme Projesi Sonuç Raporu. Güneydoğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü, PK:72, Diyarbakır
Özberk İ,Özberk F,İpeksever F,Karaman A 2020. Serin İklim Tahıllarında Maliyet ve Karlılık (2014-19). 7. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, 13 – 14 Mart 2020 Ankara: 191-208
Özberk,İ., Dinç, M., Özberk, F., 2019. Bazı ekmeklik buğday yalın çeşit ve tarla paçallarının tarımsal özellikler, kalite ve karlılık bakımından incelenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Derg. 23(2): 196-205
Özer MS, 1991. Harran Ovası Kuru ve Sulanır Koşullarında Buğday İçin Ekonomik Optimum Gübre Miktarının Saptanması. Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü Yayını, Şanlıurfa
Özer MS, Dağdeviren İ 1983. Harran ovası Kuru ve Sulu Koşullarında Buğday İçin Buğdayı Azotlu Gübre İsteği. Şanlıurfa Toprak-Su Araştırma Enstitüsü Yayın No: 12, Şanlıurfa.
Paksoy S 1998. Harran ovasında GAP Kapsamında Sulamaya Açılan Arazilerde Pamuk Yetiştiren İşletmelerin Ekonomik Analizi ve Yörede Pamuğa Dayalı Sanayideki Gelişmeler. Doktora Tezi. Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, 147 s. Ankara
Sarıdal Ş 2018. Buğdaytepe, Balkat, Buldum, Kılıçlı, Yardımcı, Bozyazı, Varlıalan, Öztaş, Altılı, Şükürali, Uzunyol, Yolgider, Arın, Çavlu, İmambakır, Kuruyer, Huzurlu Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 28 s.
Solmaz A A 2017.Akpınar, Gölpınar ve Akziyaret Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 20 s.
Şahap İ 2020. Açmalı, Büyükhan, Sultantepe, Külünçe Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 34 s.
Şanlıurfa Valiliği 2020. Şanlıurfa’da 2020 Yılı Sulama Sezonu Açıldı http://www.sanliurfa.gov.tr/ sanliurfada-2020-yili-sulama-sezonu-acildi
Şen, Ö.L., Bozkurt, D., Göktürk, O.M., Dündar, B., Altürk, B., 2017. Türkiye’de iklim değişikliği ve olası etkileri. Conference: 3. Taşkın Sempozyumu
Şimşek O 2019. Tunalı, Üçdirek, Gerdek, Kabacık ve Dutluk Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 27 s.
Toprak R 2021. Açmalı, Büyükhan, Sultantepe, Külünçe Köyleri Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 26 s.
Torun H 2020. Buğday Alanlarında Sorun Olan Kısır Yabani Yulaf (Avena sterilis L.) Popülasyonlarının Bitki Boyu ve Yaş Ağırlıklarına Bazı ALS ve ACCase Inhibitörü Herbisitlerin Etkileri. KSÜ Tarım ve Doğa Derg 23 (2): 357-365.
TUİK 2018. Tahıllar 1998-2018, Ekim Alanı, Üretim ve Verim İstatistikleri https://data.tuik.gov.tr/ Bulten/Index?p=Bitkisel-Uretim-Istatistikleri-2018-27635
TUİK 2019. Genel Arazi Dağılımı ve Sulama Durumu https://www.investsanliurfa.com/sektorler/genel-arazi-dagilimi-ve-sulama-durumu--71
TÜİK 2017. Türkiye İstatistik Kurumu Verileri,Bitkisel Veri Tabanı. http://tuik.gov.tr (29.12.2017)
Yalçınkaya H 2016. Sultantepe, Kabköy, Külünçe Köyleri Buğday Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 24 s.
Yamane T., 1967. Elementary Sampling Sheory, Prentice Hall, Inc., Englewood Cliffs, New Jersey, 405p
Yıldırım M 2019. Bahçeli, Gölgen, Kızlar, Akçahisar, Gelibolu, Akziyaret, Külaflı, Sakça, Karataş ve Aşık Köyleri Buğday ve Arpa Çiftçi Sörveyi. Mezuniyet Tezi, Harran üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü, Şanlıurfa, 32 s.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Agricultural, Veterinary and Food Sciences

Journal Section

Research Article

Authors

İrfan Özberk ^*
0000-0001-5139-3076
Türkiye

Fethiye Özberk
0000-0002-9943-9245
Türkiye

Cengiz Kaya
0000-0002-2832-9946
Türkiye

İbrahim Halil Batmaz
0000-0002-8161-3188
Türkiye

Arzu Ayşe Solmaz
0000-0003-3854-6685
Türkiye

Zeki Cengizer
Türkiye

Meral Yıldırım
0000-0003-2782-0685
Türkiye

Merve Gök
0000-0003-2572-3224
Türkiye

Publication Date

August 31, 2022

Submission Date

July 5, 2021

Acceptance Date

September 2, 2021

Published in Issue

Year 2022 Volume: 25 Number: 4

DOI

https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.962723

IZ

https://izlik.org/JA76JR22WD

Cite

RIS / Bibtex

APA

Özberk, İ., Özberk, F., Kaya, C., Batmaz, İ. H., Solmaz, A. A., Cengizer, Z., Yıldırım, M., & Gök, M. (2022). Şanlıurfa’da Yağışa Dayalı Buğday ve Arpa Tarımının Yapısının Çiftçi Sörveyleri Yoluyla İncelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım Ve Doğa Dergisi, 25(4), 757-765. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.962723