Çanakkale Sakız ve Tahirova Koyun İşletmelerinde Verimli Ömür, Ayıklama Oranı ve Ayıklama Nedenleri

Korhan Bosdan; Cemil Tölü; Türker Savaş

doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.1106752

EN TR

Productive Life, Culling Rate, and Culling Reasons in Sakız and Tahirova Sheep Farms of Çanakkale

Abstract

Productive life (PL) and culling rate (CR) affect farm economics in sheep production. In this study, productive life was estimated via replacement rates in Sakız and Tahirova farms, and the reasons for replacements were identified. Five-year data from the "Çanakkale Sheep Breeding Project" for Sakız and Tahirova breeds were used. In addition, the reasons for replacement were determined through a questionnaire. While the first lambing age was 619.6 days and the lambing interval was 368.4 days for Sakız sheep, they were determined as 490.2 and 490.2 days for Tahirova sheep, respectively. Average CR, PL, and number of lifetime births were 17.6%, 5.68 years, and 4.95 for Sakız farms and 20.6%, 4.85 years and 4.40 for Tahirova farms. Comparing the Sakız yearlings first lambing at the age of one or two years, the retention ratio (RET) was 76% and 68%, as well as 77% and 59% for the second and third births, respectively (P=0.9670; P=0.1234). The same values were 79%, 71% and 73%, compared to 59% in Tahirova genotype (P=0.1455; P=0.0125). Reasons for compulsory culling from the herd are given as aging (27%), dental problems (25%), and udder problems (19%), while reasons for optional exclusions are low fertility (15%), low milk yield (11%) and behavioral problems (3%). The probability of a sheep death due to a wild animal attack was 3.54 times higher in the Sakız genotype than in the Tahirova genotype (P=0.0493); the probability of being removed from the herd due to low milk yield is 77% (P=0.0051) and low fertility is lower at 82% (P=0.0012). The low CR in Sakız sheep farms can only be realized in conditions where production costs are low. The difference between the retention ratio at the third birth in the one-year-old and two-year-old ewes is more pronounced in Tahirova sheep farms, in favor of the first-year-old sheep. The loss of animals as a result of wild animal attacks was another point that drew attention in the study.

Keywords

Çanakkale Sakız ve Tahirova Koyun İşletmelerinde Verimli Ömür, Ayıklama Oranı ve Ayıklama Nedenleri

Öz

Koyunculukta verimli ömür (VÖ) ve ayıklama oranı (AO) işletme ekonomisinde etkilidir. Bu çalışmada Sakız ve Tahirova işletmelerinde verimli ömür tahmin edilmiş ve sürüden ayıklama nedenleri belirlenmiştir. Çalışmada “Halk Elinde Küçükbaş Hayvan Islahı Ülkesel Projesi” kapsamında Çanakkale’de yürütülen projelerin beşer yıllık verilerinden yararlanılmıştır. Sakız koyunları için sırasıyla ilk kuzulama yaşı 619.6 gün ve kuzulama aralığı 368.4 gün olurken, Tahirova koyunları için sırasıyla 490.2 gün ve 377 gün olarak belirlenmiştir. Sakız işletmelerinde ortalama AO %17.6, VÖ 5.68 yıl, ömür boyu doğum sayısı (DS) 4.95 olarak bulunurken, Tahirova işletmeleri için aynı değerler %20.6, 4.85 yıl ve 4.40 olarak gerçekleşmiştir. Bir ve iki yaşında ilk doğumunu yapan Sakız genotipi karşılaştırıldığında, ikinci ve üçüncü doğumlarında sürüde kalma oranları sırasıyla %76 ile %68 ve ile %77 %59 olarak bulunmuştur (P=0.9670; P=0.1234). Aynı değerler Tahirova genotipinde %79 ile %71 ve %73 ile %59 olarak gerçekleşmiştir (P=0.1455; P=0.0125). Zorunlu ayıklama nedenleri yaşlılık (%27), diş sorunları (%25) ve meme sorunları (%19), isteğe bağlı ayıklama nedenleri ise düşük döl verimi (%15), düşük süt verimi (%11) ve davranış problemi (%3) şeklinde sıralanmaktadır. Bir koyunun yabani hayvan saldırısı nedeniyle ölme olasılığı Sakız genotipinde Tahirova genotipine göre 3.54 kat daha yüksek iken (P=0.0493); süt verimi nedeniyle sürüden çıkarılma olasılığı %77 (P=0.0051) ve döl verim düşüklüğü nedeniyle %82 (P=0.0012), daha düşüktür. Sakız koyunu işletmelerindeki düşük AO ancak üretim maliyetlerinin düşük olduğu üretim sistemlerinde gerçekleşebilir. İlk doğumunu bir yaşında ve iki yaşında yapan koyunların üçüncü doğumda sürüde kalma oranları arasındaki farklılık Tahirova koyunu işletmelerinde ilk yaşında doğuranlar lehine olmak üzere daha belirgindir. Yabani hayvan saldırısı sonucu hayvan kaybı çalışmada dikkat çeken diğer bir noktayı oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) ve Çanakkale İli Damızlık Koyun-Keçi Yetiştiriciler Birliği

Kaynakça

Abdelqader, A., A.l. Yacoub, A., & Gauly, M. (2012). Factors influencing productive longevity of Awassi and Najdi ewes in intensive production systems at arid regions. Small Rumin. Res. 104, 37-44.
Allaire, F.R., & Gibson, J.P. (1992). Genetic Value of Herd Life Adjusted for Milk Production. J. Dairy Sci. 75, 1349-1356.
Annett, R.W., Carson, A.F., Dawson, L.E.R., Irwin, D., Gordon, A.W., & Kilpatrick, D.J. (2011). Comparison of the longevity and lifetime performance of Scottish Blackface ewes and their crosses within hill sheep flocks. Animal 5 (3), 347-355.
Ayağ, B.S. (2014). Çanakkale İli Geleneksel Süt Koyunculuğu İşletmelerinin Yapısal Özellikleri (379600). [Doktora Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Zootekni Ana Bilim Dalı]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Ayvazoglu Demir, P., Adıgüzel, Işık, S., Aydın, E., Yazıcı, K., & Ayvazoğlu, C. (2015). Socio-economic importance of sheep breeding farms in Ardahan Province. Van Veterinary Journal 26: (3), 141-146.
Başpınar, H., Akmaz, A., Batmaz, E.S., & Kadak, R. (1999). Konya Merinosu Koyunlarında Kuzulama Aralığının Kısaltılması. Hay. Araş. Derg. 9, 13-17.
Batmaz, E.S. (1996). Karacabey Merinosu Koyunlarda İki Yılda Üç Kuzulatma Sisteminin Uygulanabilirliği üzerine Bir Çalışma. Hay. Araş. Derg. 6, 51-56.
Batmaz E.S., & Başpınar H., (1999). Karacabey Merinosu Koyunların Yarı-Entansif Koşullarda Kuzulama Aralığının Kısaltılması üzerine Bir Çalışma. Turk J. Vet. Anim. Sci. 23, 665-672.

Beaudeau, F., Seegers, H., Ducrocq, V., & Fourichon, C. (2003). Effect of Health Disorders on Culling in Dairy Cows: A Review and Critical Discussion. www.interbul. Slu. Se/ Bulletin21/ Beaud Abs.Pdf.
Boettcher, P.J., Jairath, L.K., Koots, K.R., & Dekkers, J.C.M. (1997). Effect of Interactions between Type and Milk Production on Survival Traits of Canadian Holsteins. J. Dairy Sci. 80, 2984-2995.
Borg, R.C., Notter, D.R., & Kott, R.W. (2009). Genetic analysis of ewe stayability and its association with lamb growth and adult production. Journal of Animal Science 87 (11), 3515-3524.
Boshoff, D.A. (1984). Reproduction of Karakul Sheep. Yearbook of Karakul Breeders Society of Southern Africa. Ed. 26: 27-45.
Brash, L.D., Fogarty, N.M., Gilmour, A.R. (1994). Reproductive Performance and Genetic Parameters for Australian Dorset Sheep. Aust. J. Agric. Res. 45, 427-441.
Bülbül, B., Kırbaş, M., Aktaş, H.A., Köse, M., Ataman, B.M., Çoyan, K., Kan, M., Halıcı, İ., Gök, B., & Akbulut, K.N. (2014). Anadolu Merinoslarında Sık Kuzulatma Olanaklarının Araştırılması. Kafkas Univ. Vet. Fak. Derg. 20 (1), 19-26.
Casellas, J.S., Id-Lahoucine, S., & Martín de Hijas-Villalba, M. (2019). Analysis of Lambing Distribution in the Ripollesa Sheep Breed. II. Environmental and Genetic Sources of Variation. Animal, page 1 of 6 © The Animal Consortium.
Dekkers, J.C.M. (1993). Theoretical Basis for Genetic Parameters of Herd Life and Effects on Response to Selection. J. Dairy Sci. 76, 1433-1443.
Dekkers, J.C.M., Jairath, L.K., & Laurance, B.H. (1994). Relationships between Sire Genetic Evaluation for Conformation and Functional Herd Life of Daughters. J. Dairy Sci. 77, 844- 854.
Direk, M., Öztürk, A., & Boztepe, S. (2000). Konya İlindeki Koyunculuk İşletmelerinin Yapısal Özellikleri. Selçuk Üniversitesi Zir. Fak. Derg. 14(21), 49-58.
El-Saied, U.M., Fuente, L.F., & San Primitivo, F. (2006). Lifetime Traits Comparison between Annual and Accelerated Lambing Systems for Dairy Ewes. Livestock Science 101, 180-190.
Faust, M. (2003). Capitalizing On Dairy Cow Heard Life. Http://Www.Inform. Umd. Edu/Edres/ Topic/ Agr Env/ Ndd/ Genetics/ Capitalizing_ On_ Dairy_Cow_Herd. Html. 1-7.
Garcia, A. (2001). Cow Longevity. http://www.Abs.Sdstate.Edu/Abs/Agnews.Htm.
Gonzales, S.C., Goycochea, L.J., & Perozo, G.F. (1980). Reproductive Performance of West African Sheep in a Tropical Zone. 9th International Congress on Animal Reproduction and Artificial Insemination, 16th-20th June 1980. III. Symposia (free communications), 51.
Gül, S., & Örnek, H. (2018). Gaziantep İlinde Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliğinin Yapısal Özellikleri I. Koyun Yetiştiriciliği. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 23 (2), 306-314.
Haile, A., Hilali, M., Hassen, H., Lobo, R.N.B., & Rischkowsky, B. (2019). Estimates of Genetic Parameters and Genetic Trends for Growth, Reproduction, Milk Production and Milk Composition Traits of Awassi Sheep. Animal 13, 2, 240-247.
Jairath, L.K., Hayes, J.F., & Cue, R.I. (1994). Multitrait Restricted Maximum Likelihood Estiamates of Genetic And Phenotypic Parameters of Lifetime Performance Traits for Canadian Holsteins. J. Dairy Sci. 77, 303-312.
Jurado, J.J., & Jiménez, M.A. (2013). Relationship between productive life and age at first lambing in milk and meat sheep. XV Jornadas sobre Producción Animal, Zaragoza 14 y 15 de mayo de 2013, 454-456. https://www.cabdirect.org/ cabdirect/abstract/20133264012
Kalaylı, Ö., Yetişti, O., & Savaş, T. (2015). Çanakkale’de Memeli Koyun ve Keçi Zararlılarına İlişkin Bir Araştırma. 9. Ulusal Zootekni Bilim Kongresi, 3-5 Eylül, Konya.
Karadaş, B., Göktürk, & S., Savaş, T. (2014). Çanakkale ilinde tahirova ve sakız genotiplerini kullanan işletmelerin üretim sistemlerinin karşılaştırılması. Uluslararası Katılımlı Küçükbaş Hayvancılık Kongresi, 16-18 Ekim, Konya.
Karakuş, F., & Akkol, S. (2013). Van ili küçükbaş hayvancılık işletmelerinin mevcut durumu ve verimliliği etkileyen sorunların tespiti üzerine bir araştırma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 18 (1-2), 9-16.
Kaygısız, A., Yılmaz, İ., & Koşum, S. (2017). Şanlıurfa ilinde Siyah Alaca irkı sığırların yetiştirici şartlarında bazı adaptasyon özellikleri. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 20(2), 133-136. https://doi.org/ 10.18016/ksujns.52295.
Kaymakçı, M. (1984). Kimi Yerli Koyun Irklarında Temel Dölerme Özelliklerinin Değişimi Üzerinde Araştırmalar. Çayır-Mer’a ve Zootekni Araştırma Enstitüsü Yayın No: 92.
Kern, G., Kemper, N., Traulsen, I., Henze, C., Krieter, J., & Stamer, E. (2010). Analysis of Different Effects on Longevity in Four Sheep Breeds of Northern Germany. Small Rumin. Res. 90, 71-74.
Kumlu, S., & Akman, N. (1999). Türkiye Damızlık Siyah Alaca Sürülerinde Süt ve Döl Verimi. Lalahan Hay. Araşt. Enst. Derg. 39(1), 1-15.
McLaren, A., McHugh, N., Lambe, N.R., Pabiou, T., Wall, E., & Boman, I.A. (2020). Factors affecting ewe longevity on sheep farms in three European countries. Small Rumin. Res. 189, 106145.
Mukasa-Mugerwa, E., & Lahlou-Kassi, A. (1995). Reproductive Performance and Productivity of Menz Sheep in the Ethiopian Highlands. Small Rumin Res. 17, 167-177.
Pe´rez-Cabal, M.A., & Alenda, R. (2003). Lifetime Profit as an Individual Trait and Prediction of its Breeding Values in Spanish Holstein Cows. J. Dairy Sci. 86, 4115–4122.
Rogers, G.W., van Arendonk, J.A.M., & McDaniel, B.T. (1988). Influence of ınvoluntary culling on optimum culling rates and annualized net revenues. J. Dairy Sci. 71, 3463-3469.
SAS, (2002). Statistical Analysis System SAS/STAT Software Version 9.0. SAS Institute, Cary, NC.
Sezenler, T., Ceyhan, A., Yaman, Y., Küçükkebabçı, M., & Yüksel, M.A. (2009). Bandırma-I ve Bandırma-II Melez Kuzuların İlk Yaş Üreme ve Büyüme Özellikleri. Tekirdağ Zir. Fak. Derg. 6(3), 265- 272.
Sezenler, T., Köycü, E., Yaman, Y., Ceyhan, A., Küçükkebapçı, M., & Yüksel, M.A. (2014). Reproductive and growth characteristics during the first age of Kıvırcık, Sakız and Gökçeada indigenous sheep breeds. Turkish Journal of Agriculture- Food Science and Technology 2(3), 106-111.
Snowder, G.D. (2002). Composite Trait Selection for Improving Lamb Production. Sheep Goat Res. 17, 42–49.
Süß, R., Siersleben, K., Rösler, H.-J., & Dörin, L., (2004). Analysis of The Economic Situation of Sheep Farms in Saxony-Anhalt. Archiv für Tierzucht 47, 135-141 (Special Issue).
Tekel, N. (2013). Türkiye Gap bölgesi koyun yetiştiriciliğinin bazı yapısal ve teknik özellikleri. Tekirdağ Zir. Fak. Derg. 10(3).
Tekelye, B., Bruns, E., Kasali, O.B., & Mutiga, E.R. (1993). The Effects of Endopamsites on the Reproductive Performance of Onfarm Sheep in the Ethiopian Highlands. Indian J. Anim. Sci. 63, 8-12.
Thomson, B.C., Smith, N.B., & Muir, P.D. (2021). Effect of birth rank and age at first lambing on lifetime performance and ewe efficiency. New Zealand Journal of Agricultural Research 64 (4), 529-539.
Vatankhah, M., & Zamani, F. (2007). Phenotypic and genetic characteristics of longevity in Lorı-Bakhtiari sheep. Biotechnology in Animal Husbandry 23(5-6), 323-329.
Wilson, R.T. (1989). Reproductive performance of African Indige-Nous small ruminantsunder various management systems: A review. Anim. Reprod. Sci. 20, 265-286.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ziraat, Veterinerlik ve Gıda Bilimleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Korhan Bosdan
0000-0002-8176-7611
Türkiye

Cemil Tölü ^*
0000-0002-6135-4502
Türkiye

Türker Savaş
0000-0002-3558-2296
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

21 Nisan 2022

Kabul Tarihi

29 Eylül 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 26 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1106752

IZ

https://izlik.org/JA36KL57HU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bosdan, K., Tölü, C., & Savaş, T. (2023). Çanakkale Sakız ve Tahirova Koyun İşletmelerinde Verimli Ömür, Ayıklama Oranı ve Ayıklama Nedenleri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 26(3), 680-691. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1106752

Cited By

Gaziantep İlinde İvesi Koyun Yetiştiren İşletmelerde Hayvan Refahı ve Bazı Sürü Yönetimi Uygulamalarının İncelenmesi

Journal of the Institute of Science and Technology

https://doi.org/10.21597/jist.1429575

Productive Life, Culling Rate, and Culling Reasons in Sakız and Tahirova Sheep Farms of Çanakkale

Abstract

Keywords

Çanakkale Sakız ve Tahirova Koyun İşletmelerinde Verimli Ömür, Ayıklama Oranı ve Ayıklama Nedenleri

Öz

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Gaziantep İlinde İvesi Koyun Yetiştiren İşletmelerde Hayvan Refahı ve Bazı Sürü Yönetimi Uygulamalarının İncelenmesi

e-ISSN: 2619-9149