Dağıtılmış Gecikme Modelleri: Koyck ve Almon Modeli: Tarım Verileri Üzerine Bir Uygulama

Mısır, sıcak iklim tahılları grubuna giren tek yıllık bit bitki olup, dünyada tahıllar içinde üretim açısından buğdaydan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Mısır, hayvan yemi ve insan yiyeceği olarak çok değişik alanlarda kullanılmaktadır. Mısır bitkisi, Türkiye’de buğday ve arpadan sonra en fazla üretilen hububat bitkisidir. Tarla bitkileri sınıfına giren mısır bitkisinin üretim miktarı ve fiyat arasındaki ilişki Koyck ve Almon yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)’ndan alınan 2000-2023 yılları arası dönemi kapsamaktadır. Koyck modelinden elde edilen sonuçlara göre mısır üretimi, geriye dönük olarak en çok son üç yıllık fiyatından etkilenmektedir. Mısır fiyatlarında oluşacak olan değişim 6.194 yıllık süreçte üretim bazında dikkat çeken bir etkiye sebep olmuştur. Analizden elde edilen bir diğer sonuç, t döneminde görülen mısır fiyatlarındaki bir TL artma miktarı, üretim miktarını 302283.6 ton arttırmıştır. Bunun yanında t-1 dönemde fiyatta görülen bir TL artma üretim miktarını 2602666.2 ton arttırırken, t-2 dönem fiyatındaki bir TL artma 224089.2 ton, t-3, t-4, t-5 ve t-6 dönem fiyat için bir TL artma, üretim üzerinde sırasıyla 192940.8, 166122, 143031.1 ve 123149.7 ton artışına sebep olmaktadır. Mısır bitkisinin fiyat bazındaki gecikmeli değerlerindeki değişmeler üretim miktarı üzerinde azalan yönde pozitif etki oluşturmuştur. Modelin uygunluğu için determinasyon katsayısı (R2), düzeltilmiş determinasyon katsayısı (R ̅^2), Bayesci Bilgi Kriteri (BIC) ve Akaike Bilgi Kriteri (AIC) uyum iyiliği istatistikleri incelenmiştir. Uyum iyiliği testleri incelendiğinde Koyck modeli için R2=0.940, R ̅^2=0.925 ve BIC=29.340 sonuçlarına ulaşılmıştır. Almon modeli için R2=0.935, R ̅^2=0.924 ve BIC=29.374 sonuçlarına ulaşılmıştır. Dolayısıyla her iki modelin de uygun olduğu görülmüştür. Ancak, araştırma bulguları bize, mısır üretimi-fiyat ilişkisini Koyck Modelinin biraz daha iyi sonuçlar verdiğini göstermiştir.

Corn is an annual plant that falls into the warm-weather cereal group and ranks second in terms of production among cereals in the world after wheat. Corn is used in many different areas as animal feed and human food. Corn is the most produced cereal plant in Turkey after wheat and barley. The relationship between the production amount and the price of corn plant, which is classified as a field crop, was analyzed using the Koyck and Almon methods. The study data covers the period between 2000-2023, obtained from the Turkish Statistical Institute (TSI). According to the results obtained from the Koyck model, corn production is retrospectively affected by the last three years' prices. The change in corn prices has caused a remarkable effect on production in a period of 6.194 years. Another result obtained from the analysis is that a one TL increase in corn prices in period t increased the production amount by 302283.6 tons. In addition, while a TL increase in price in period t-1 increases the production amount by 2602666.2 tons, a TL increase in price in period t-2 increases the production amount by 224089.2 tons, a TL increase in price in periods t-3, t-4, t-5 and t-6 increases the production amount by 192940.8, 166122, 143031.1 and 123149.7 tons, respectively. Changes in the lagged values of maize prices have a positive effect on production in a decreasing direction. For the suitability of the model, the coefficient of determination (R2), the adjusted coefficient of determination (R ̅^2), the Bayesian Information Criterion (BIC) and the Akaike Information Criterion (AIC) goodness of fit statistics were examined. When the goodness of fit tests is analyzed, R2=0.940, R ̅^2=0.925, and BIC=29.340 for the Koyck model. The Almon model has resulted in R² = 0.935, adjusted R² = 0.924, and BIC = 29.374. Therefore, it is observed that both models are suitable. However, the research findings indicate that the Koyck model provides slightly better results in explaining the corn production-price relationship.