Diyarbakir İli Sur İlçesi Bazı Pamuk Çeşitlerinde Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae)’ nin Popülasyon Dalgalanmasının Belirlenmesi

Fatoş Sabancılar; Mehmet Kaplan; Erol Bayhan

doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.1662165

EN TR

Determination of Population Fluctuation of Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae) in Some Cotton Varieties in Sur District (Diyarbakir)

Abstract

Cotton (Gossypium spp.), which is an important agricultural product in both industrial and commercial sectors all over the world with its different areas of use, has many negative factors on yield and quality in its production conditions, as well as plant protection problems. In cotton production areas, many factors negatively affect yield and quality, with plant protection issues playing a significant role. The cotton aphid, Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae), is one of the primary pests of cotton. This study was conducted in the Sati village of the Sur district, Diyarbakır, during the 2022–2023 growing seasons to determine the population fluctuation of winged and wingless individuals of A. gossypii on three cotton varieties (May-455, Progen-1010, Progen-Armada). The population fluctuation of Aphis gossypii were monitored on three different cotton varieties over a two-year period. The wingless individuals were first detected in the first week of June in both years, reaching their initial population peak in the second week of June. The temporal population fluctuation of wingless aphids exhibited a similar pattern across all studied cotton varieties. Winged individuals were primarily captured using yellow sticky traps, with the first population peak occurring in the third week of June, and a secondary increase observed in September. Although variations in the density of winged individuals were recorded among the different cotton varieties, these differences were not statistically significant. Overall, the population density of wingless A. gossypii peaked in June, while the winged form showed a secondary increase towards September. Throughout the study period, aphid populations remained below the established economic threshold (25 individuals per leaf), and thus no insecticidal intervention was required.

Keywords

Diyarbakir İli Sur İlçesi Bazı Pamuk Çeşitlerinde Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae)’ nin Popülasyon Dalgalanmasının Belirlenmesi

Öz

Farklı kullanım alanlarıyla tüm dünyada hem endüstri hem de ticaret sektörlerinde önemli bir tarım ürünü olan pamuğun (Gossypium spp.), üretim alanlarında verim ve kalite üzerinde olumsuz birçok faktörün yanı sıra bitki koruma sorunları da önemli yer teşkil etmektedir. Pamuk yaprakbiti, Aphis gossypii (Glover) (Hemiptera: Aphididae), pamukta ana zararlılardan biridir. Bu çalışma Diyarbakır İli Sur ilçesi, Sati köyünde 2022 yılında pamuk alanlarında üç pamuk çeşidi (May-455, Progen-1010, Progen-Armada) üzerinde A. gossypii’nin kanatlı ve kanatsız bireylerin popülasyon gelişimini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın yürütüldüğü üç pamuk çeşidinde A. gossypii’nin kanatsız bireylerine ait popülasyon dalgalanmasının birbirlerine benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. A. gossypii’nin kanatsız bireylerinin ilk olarak 12.06.2022 tarihinde tespit edilmiştir. Zararlının popülasyonun en yüksek yoğunluğu; Progen-1010 çeşidinde 02.09.2022 tarihinde 1,41 birey/yaprak, May-455 ve Progen-Armada çeşidinde 27.06.2022 tarihinde sırasıyla 1,68-1,93 birey/yaprak bulunmuştur. Kanatlı bireyleri için, Progen-1010 çeşidi en yüksek yoğunluğu 10.09.2022 tarihinde 21,6 birey/tuzak olup May-455 çeşidi 04.07.2022’de 20,6 birey/tuzak, Progen-Armada çeşidi de 10.09.2022’ de 23,6 birey/tuzak olarak gözlemlenmiştir. Zararlının kanatsız bireyleri haziran aylarında oluşturdukları koloniler, temmuz ayının ortalarına kadar, sıcaklığın yükselmesiyle de kanatlı bireye dönüşen erginlerin popülasyon gelişimi eylül-ekim aylarına kadar devam etmektedir. Kanatlı bireyleri için pamuk çeşitlerinde farklı yoğunluk gözlemlense de yaprakbitinin genel olarak çeşit ayrımı yaptığı söylenemez. A. gossypii’nin kanatsız bireyinin popülasyonu Diyarbakır ili iklm koşullarında, haziran aylarında yoğun iken, kanatlı bireylerin popülasyonunun ise eylül aylarında yükseliş gösterdiği belirlenmiştir. Yapılan bu çalışmada farklı pamuk çeşitlerinde yaprakbitine karşı herhangi bir ilaçlama periyoduna gerek duyulmadığı yoğunluk zarar eşiğine (25 birey/ yaprak) ulaşmadığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Afshari, A., Soleiman-Negadian, E., & Shishebor, P. (2009). Population Density and Spatial Distribution of Aphis gossypii Glover (Homoptera: Aphididae) on Cotton in Gorgan, Iran . J. Agric. Sci. Technol., 11, 27–38.
Akyıldız, M., & Bayhan, E. (2023). Determination of Geocoris Species Hemiptera Geocoridae in Cotton Production Areas of Diyarbakir Mardin ve Şanlıurfa Provinces. Dicle University , 12, 285-293.
Aldyhim, Y. N., & Khalil, A. F. (1993). Influence of temperature and daylength on population development of Aphis gossypii on Cucurbita pepo. Entomologia Experimentalis et Applicata, 67(2), 167–172. https://doi.org/10.1111/j.1570-7458.1993.tb01665.x
Ali, H., Afzal, M. N., & Muhammad, D. (2009). Effect of sowing dates and plant spacing on cotton growth and dry matter partitioning. Pak. J. Bot., 41(5), 2145–2155.
Anonim, (2011). Pamuk entegre mücadele teknik talimatı [online]. (2011). https://www.tarimorman.gov.tr/ Tagem/Belgeler/Yayin/009_pamuk.Pdf.
Anonynous, 2020. ICAC Cotton This Month-Mart 2020 [online]. (2020). Https://Icac.Org/Content/ PublicationsPdfFiles/Baa65705_ad54_41d7_bd5d_ad89ec88df6b/CTM_2023_04_03.Pdf.Pdf .
Atakan, E., & Özgür, A. F. (1994). Pamuk yaprakbiti (Aphis gossypii Glov.) (Homoptera: Aphididae)’nin popülasyon gelişmesinde doğal düşman etkinliğinin araştırılması. Türkiye 3. Biyolojik Mücadele Kongresi, 459–470.
Barut, A. (2003). Pamuğun tarihçesi ve çöküşü. Cine Tarım Dergisi , 10(3), 46–54.

Bayhan, E., & Ölmez Bayhan, S. (2022). Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Alanlarındaki Entomolojik Sorunlar. In Gülay KAÇAR (Ed.), İstilacı Zararlı Türler ve Mücadelesinde Yeni Yaklaşımlar. Paradigma Akademi Yayınevi, sayfa:295-308.
Bayram, Y., & Bayhan E. (2016). The effect of some watermelon varieties on the biology of Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae). Bitki Koruma Bülteni, 56(3), 295–307.
Blackman, R. L., & Eastop, V. F. (2025). Aphids on the World’s Crops: An Identification and Information Guide, version 1.0. Accessed at https://aphidsonworldsplants.info/archives/ archived on 2025-01-01.
Bozkiran Yilmaz, S., Gören, H. K. (2024). Trend analysis of cotton production and trade. International Journal of Agriculture, Environment and Food Sciences, 8(3), 656-662. https://doi.org/10.31015/jaefs.2024.3.19.
Büyük, M., & Özpınar, A. (1999). Diyarbakır ili Kavun Karpuz Alanlarında Zararlı Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae) ve Predatörlerinin Populasyon Gelişmesinin Saptanması (Tez No:77786). [Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Ana Bilim Dalı]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Cisneros, J. J., & Godfrey, L. D. (2001). Midseason Pest Status of the Cotton Aphid (Homoptera: Aphididae) in California Cotton - Is Nitrogen a Key Factor? Environmental Entomology, 30(3), 501–510. https://doi.org/10. 1603/0046-225X-30.3.501
Demircioğlu, M. C., & Bayhan, E. (2024). Detection of Natural Enemies of the Whitefly (Hemiptera: Aleyrodidae) in Southeastern Anatolia Region, Turkey1. Journal of Entomological Science. 60(3), 374-380. https://doi.org/ 10.18474/JES24-35
Dong, Z., Li, Y., & Zhang, Z. (2018). Genetic diversity of melon aphids Aphis gossypii associated with landscape features. Ecology and Evolution, 8(12), 6308. https://doi.org/10.1002/ECE3.4181
Dunnam, E. W., & Clark, J. C. (1938). The Cotton Aphid in Relation to the Pilosity of Cotton Leaves. Journal of Economic Entomology, 31(6), 663–666. https://doi.org/10.1093/JEE/31.6.663
Düzgüneş, Z., S. Toros, N. Kılınçer, B. Kovancı, 1982. Ankara İlinde Bulunan Aphidoidea Türlerinin Parazit ve Predatörleri. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Genel Müdürlüğü, Ankara.251s.
Gençsoylu, I., & Öncüer, C. (2001). Pamuk alanlarında doğal düşmanların sokucu emicilerin populasyon gelişimine etkisini saptanması. Türkiye V. Biyolojik Mücadele Kongresi Bildirimleri, 147–160.
Göven, M. A. (1990). Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Doğal Düşmanların Önemli Pamuk Zararlılarının Populasyon Değişimine Etkilerini Saptanması Üzerine Araştırmalar (Tez No:9805). [Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Ana Bilim Dalı]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Gülmez, M., Çalışkan Keçe, A.F., Kaplan, M., & Ulusoy, M.R., (2022). Determination of Pest Insect Species at Pomegranate (Punica granatum L.) Orchards in Adıyaman and Siirt Provinces, Turkey. KSU J. Agric Nat 25 (4), 677-686. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.873939
Kılıç, S., & Gençsoylu, İ. (2014). Aydın İli İkinci Ürün Pamuk (Gossypium hirsutum L.) Çeşitlerinde Önemli Bazı Pamuk Zararlılarının ve Doğal Düşmanlarının Popülasyon Değişimlerinin Saptanması (Tez No:372556). [Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bitki Koruma Ana Bilim Dalı]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Kozhaeva, K. (1965). The melon aphid on cotton. Zashcita Rastenii of Vreditelej Boleznej, 36-37.
Kök, Ş., & Kasap, İ. (2024). Seasonal population fluctuation and life history in different temperatures of Myzus cerasi (Hemiptera: Aphididae) on cherry trees: a field and laboratory study. Journal of Economic Entomology, 117(3), 865-875.
Lodos, N. (1986). Türkiye Entomolojisi II. Genel, Uygulamalı ve Faunistik: Vol. 429 (5). Ege Üniversitesi Ziraat Fak. Yayınları.
Ölmez, S., Bayhan, E., & Ulusoy, M. R. (2006). Impact of neem and extracts of some plants on development and fecundity of Aphis gossypii Glover (Homoptera: Aphididae). Bulgarian Journal of Agricultural Science, 12(6), 781–788.
Slosser, J. E., Pinchak, W. E., & Rummel, D. R. (1992). Effect of planting date on cotton aphid and banded-winged whitefly populations in dryland cotton, Southwestern Entomologist. Southwestern Entomologist, 17(4), 89–100.
Tabacian, H., Ravan, S., & Bandani, A. R. (2011). Susceptibilities of two populations of Aphis gossypii Glover to selected insecticides. African Journal of Biotechnology, 10(4), 670–674. https://doi.org/10.5897/AJB10.023
Uğur, T., & Bayhan, E. (2023). Determination of leafhoppers and predators in cotton areas in the Southeastern Anatolia Region of Türkiye. Turkish Journal of Biological Control 2023, 14(1), 20–29. https://doi.org/10.31019/ TBMD.1200190
Ullah, K. (1978). The relation between the number of individuals of Aphis gossypii and the density of cotton hairs. Anatolian Journal of Biology, 30(2), 155–157.
Zhang, Z.Q. 1992. The naturel enmies of Aphis gossypii Glover. Journal of Economic Entomology,114, 251-262. Xia, J. Y., Van Der Werf, W., & Rabbinge, R. (1999). Influence of temperature on bionomics of cotton aphid, Aphis gossypii, on cotton. Entomologia Experimentalis et Applicata, 90(1), 25–35. https://doi.org/10.1046/J.1570-7458.1999.00420.X

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarımda Entomoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatoş Sabancılar
0000-0002-3683-482X
Türkiye

Mehmet Kaplan ^*
0000-0002-2495-8075
Türkiye

Erol Bayhan
0000-0002-7579-586X
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

18 Ekim 2025

Yayımlanma Tarihi

1 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

20 Mart 2025

Kabul Tarihi

31 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1662165

IZ

https://izlik.org/JA55PZ53TL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Sabancılar, F., Kaplan, M., & Bayhan, E. (2026). Diyarbakir İli Sur İlçesi Bazı Pamuk Çeşitlerinde Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae)’ nin Popülasyon Dalgalanmasının Belirlenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 29(1), 187-194. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1662165

Determination of Population Fluctuation of Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae) in Some Cotton Varieties in Sur District (Diyarbakir)

Abstract

Keywords

Diyarbakir İli Sur İlçesi Bazı Pamuk Çeşitlerinde Aphis gossypii Glover (Hemiptera: Aphididae)’ nin Popülasyon Dalgalanmasının Belirlenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

e-ISSN: 2619-9149