Bazı Kayısı Çeşitlerinde Kuraklık Koşullarına Morfolojik Tepkilerin Karşılaştırmalı Analizi
Öz
Kuraklık, yarı kurak bölgelerde kayısı yetiştiriciliğini sınırlayan en önemli stres faktörlerden biridir. Ticari değeri yüksek Hacıhaliloğlu gibi çeşitlerin kuraklığa duyarlılığı, Malatya gibi yarı kurak bölgelerde sürdürülebilir kayısı üretimi açısından risk oluşturmaktadır. İklim değişikliğine bağlı olarak tarımda kullanılabilir suyun giderek daha kısıtlı hale gelmesi bu sorunu derinleştirmektedir. Bu çalışmada, on bir geleneksel ve yaygın olarak yetiştirilen kayısı çeşidi ile bu çeşitlerin aşılandığı, aşısız şahit olarak kullanılan çöğür materyalinin tam sulama ve sulamasız koşullardaki morfolojik tepkileri incelenmiştir. Bu amaçla, sürgün uzunluğu, yaprak alanı, spesifik yaprak ağırlığı, yaş ve kuru ağırlık olmak üzere beş morfolojik parametre entegre edilerek toplam zarar indeksi hesaplanmıştır. Çalışmada sürgün uzunluğu, yaprak alanı, spesifik yaprak ağırlığı, bitki yaş ve kuru ağırlıkları ölçülmüş; kuraklığa duyarlılığı değerlendirmek amacıyla bireysel stres tolerans indeksleri ve toplam zarar indeksi hesaplanmıştır. Sonuçlar, çeşitler arasında kuraklığa duyarlılık bakımından önemli farklılıklar olduğunu göstermiştir. Hacıhaliloğlu en yüksek toplam zarar indeksine (169.34) sahip olurken, bunu Şalak (145.26) ve Çöloğlu (137.58) izlemiştir. Kabaaşı (104.29), Hasanbey (108.33) ve Soğancı (112.64) ise daha yüksek kuraklık dayanıklılığı göstermiştir. Hacıhaliloğlu’nda yaprak alanı (%35.68) ve sürgün uzunluğunda (%35.80) ciddi azalmalar belirlenirken, Kabaaşı çeşidinde yaş (%18.99) ve kuru ağırlıktaki (%27.56) kayıplar sınırlı kalmıştır. Spesifik yaprak ağırlığında tüm çeşitlerde azalma gözlenmiş, en düşük azalma Tokaloğlu’nda (%6.53) kaydedilmiştir. Hacıhaliloğlu’nun toplam zarar indeksi, Kabaaşı’ya kıyasla yaklaşık %60 daha yüksek bulunmuştur. Bulgular, geleneksel kayısı çeşitleri arasında kuraklık toleransının değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Kabaaşı ve Hasanbey çeşitleri kurak bölgelerde yetiştiricilik için umut vadeden genotipler olarak öne çıkarken, ticari değeri yüksek Hacıhaliloğlu çeşidinin sulama kısıtı altında uzun vadeli adaptasyon kapasitesinin sınırlı olabileceğini ve kuraklık koşullarında sürdürülebilir üretim açısından risk oluşturabileceğini ortaya koymuştur. Çalışma, kayısı ıslah programları için çeşit seçimi, bölgesel adaptasyon ve kuraklığa tolerans konularında önemli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca, kuraklığa toleranslı olarak bulunan çeşitlerin anaç olarak kullanımı gelecekte ticari bahçelerde stresin azaltılmasına katkı sağlayabilir. Ancak bu çalışma sera/saksı koşullarında yürütüldüğünden, elde edilen bulgular bu bağlamda değerlendirilmeli ve daha geniş bir geçerlilik için bahçe koşullarında doğrulanmalıdır.
Anahtar Kelimeler
Supporting Institution
Project Number
Ethical Statement
Thanks
References
- Abbaspour, H., Saeidi-Sar, S., & Afshari, H. (2011). Improving drought tolerance of Pistacia vera L. seedlings by arbuscular mycorrhiza under greenhouse conditions. Journal of Medicinal Plants Research, 5(32), 7010–7018. https://doi.org/10.5897/jmpr11.1448
- Abdolahipour, M., Kamgar-Haghighi, A. A., Sepaskhah, A. R., Zand-Parsa, S., Honar, T., & Razzaghi, F. (2019). Time and amount of supplemental irrigation at different distances from tree trunks influence on morphological characteristics and physiological responses of rainfed fig trees under drought conditions. Scientia Horticulturae, 253, 241–254. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2019.04.023
- Ahmed, Ch. B., Rouina, B. B., Sensoy, S., Boukhris, M., & Abdallah, F. B. (2009). Changes in gas exchange, proline accumulation and antioxidative enzyme activities in three olive cultivars under contrasting water availability regimes. Environmental and Experimental Botany, 67(2), 345–352. https://doi.org/10.1016/ j.envexpbot.2009.07.006
- Aljemaa, B. A. (2020). Determination of Morphological, Physiological, and Biochemical Responses of Some Pistacia Genotypes to Drought Stress[PhD Thesis, Selcuk University, Institute of Science, Department of Horticulture. Council of Higher Education National Thesis Center (Türkiye)]
- Asma, B. M., Yiğit, E., & Akça, Y. (1994). A study on the determination of tolerance of important apricot cultivars to low temperatures. Yuzuncu Yil University Journal of Agricultural Sciences, 4(1), 87–94
- Aydın, Y. (2022). Quantification of water requirement of some major crops under semi-arid climate in Turkey. PeerJ, 10, e13696. https://doi.org/10.7717/peerj.13696
- Bakhoum, G. Sh., Sadak, M. Sh., & Thabet, M. S. (2023). Induction of Tolerance in Groundnut Plants Against Drought Stress and Cercospora Leaf Spot Disease with Exogenous Application of Arginine and Sodium Nitroprusside Under Field Conditions. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 23(4), 6612–6631. https://doi.org/10.1007/s42729-023-01514-x
- Bashir, S. S., Hussain, A., Hussain, S. J., Wani, O. A., Zahid Nabi, S., Dar, N. A., Baloch, F. S., & Mansoor, S. (2021). Plant drought stress tolerance: Understanding its physiological, biochemical and molecular mechanisms. Biotechnology & Biotechnological Equipment, 35(1), 1912–1925. https://doi.org/10.1080/13102818.2021.2020161
Details
Primary Language
English
Subjects
Plant Physiology , Pomology and Treatment
Journal Section
Research Article
Authors
Hüseyin Karlıdağ
0000-0002-9317-8021
Türkiye
Early Pub Date
February 27, 2026
Publication Date
February 27, 2026
Submission Date
September 16, 2025
Acceptance Date
October 30, 2025
Published in Issue
Year 1970 Number: Advanced Online Publication
