İç Anadolu Bölgesinden Toplanan Yerel Domates (Solanum lycopersicum L.) Genotiplerinde Agro-Morfolojik Özelliklerin Belirlenmesi

Bu çalışmada, İç Anadolu bölgesinden toplanmış 116 adet domates genotipinin, agromorfolojik karakterizasyonu ve ilişkilendirilmesi gerçekleştirilmiştir. Agro-Morfolojik karakterizasyon için UPOV ve IPGRI tarafından belirtilen kriterler dikkate alınarak belirlenen 30 adet özelliğe (18 adet nitel; 12 adet nicel) ait gözlem ve ölçümler yapılmıştır. Çalışmada 116 adet genotipi morfolojik ve kalite özellikleri bakımından değerlendirilmiş ve varyasyon kaynakları temel bileşen analizi (TBA), küme ve korelasyon analizleriyle ortaya konulmuştur. TBA sonuçlarına göre, toplam varyansın %31.4’ünü açıklayan ilk iki bileşen, meyve büyüklüğü ve yapısal özellikler (ortalama meyve ağırlığı, meyve eni, boyu ve lokul sayısı) ile kalite parametreleri (SÇKM, meyve ve et rengi, renk değerleri, meyve sertliği) arasında belirgin ilişkiler ortaya koymuştur. Isı haritasına dayalı küme analizinde genotipler dört ana grupta toplanmış; küçük ve sert meyveli genotipler (Grup 1), güçlü bitki gelişimi ve iri meyvelere sahip ancak düşük şeker içerikli genotipler (Grup 2), yüksek renk yoğunluğu, sertlik ve SÇKM ile en yüksek pazar değerine sahip genotipler (Grup 3) ve yoğun kırmızı renkli fakat düşük sertlik ve çiçek burnu çürüklüğüne yatkın genotipler (Grup 4) olarak sınıflandırılmıştır. Korelasyon analizleri ise meyve verimi ile kalite özellikleri arasında belirgin bir denge olduğunu, iri ve çok loküllü meyvelerin daha düşük kuru madde içeriğine sahip olabileceğini göstermiştir. Genel olarak, elde edilen bulgular TBA ve küme analizlerinin domates genotipleri arasındaki farklılıkları net biçimde ortaya koyduğunu ve bu sonuçların hem yüksek pazar değerine sahip genotiplerin seçiminde hem de verim veya kalite odaklı ıslah programlarının yönlendirilmesinde önemli katkılar sağlayacağını göstermektedir.

In this study, 116 tomato genotypes collected from the Central Anatolia region were subjected to agro-morphological characterization and association analysis. For agro-morphological characterization, observations and measurements were carried out on 30 traits (18 qualitative and 12 quantitative) determined according to the criteria specified by UPOV and IPGRI. The 116 genotypes were evaluated in terms of morphological and quality traits, and the sources of variation were revealed through Principle Component Analysis (PCA), clustering, and correlation analyses. According to PCA results, the first two components, explaining 31.4% of the total variance, highlighted clear relationships between fruit size and structural traits (average fruit weight, fruit width, fruit length, and number of locules) and quality parameters (SSC, fruit and flesh colour, colour values, and fruit firmness). Cluster analysis based on the heat map grouped the genotypes into four main clusters: small and firm-fruited genotypes (Group 1), genotypes with vigorous plant growth and large fruits but low sugar content (Group 2), high-quality genotypes with intense colour, firmness, and high SSC representing the highest market value (Group 3), and genotypes with intense red colour but low firmness and susceptibility to blossom-end rot (Group 4). Correlation analyses revealed a clear trade-off between fruit yield and quality traits, indicating that larger and more locule-rich fruits may have lower dry matter content. Overall, the findings demonstrated that PCA and clustering analyses effectively distinguished the differences among tomato genotypes, and these results provide important contributions both to the selection of genotypes with high market value and to guiding breeding programs focusing on either yield or quality improvement.