Ekmeklik Buğday (Triticum aestivum L.) Çeşitlerinde Bazı Tarımsal Özellikler Bakımından Korelasyon ve Path Analizi

In this study, the relationships among yield, yield components and quality traits of some bread wheat varieties registered in Turkey were investigated using correlation and path coefficient analysis. Eighteen commercial bread wheat varieties were used in a randomized complete block design experiment with four replications at ecological conditions of Bolu in 2016-17 and 2017-18 cropping seasons. Based on the two-years data, positive and significant relationship was found between grain yield and plant height (0.755 **), and a positive relationship was found among grain yield and heading date (0.118), spike length (0.141), spikelet number per spike (0.210), grain number per spike (0.223), 1000-grain weight (0.015) and gluten content (0.274). According to the path coefficient analysis, plant height (p = 0.8984, 76.73%), heading date (p = 0.3935, 21.53%), grain number per spike (p = 0.6048, 29.33%), test weight (p = 0.9446, 41.06%) and gluten content (p = 0.4310, 28.86%) had direct and positive effects, while spikelet number per spike (p = -0.8489, 38.04%) and protein ratio (p = -0.9257, 39.04%) had negative effects. It was concluded that, yield components and quality traits that were positively related with grain yield could be used as selection criteria in breeding programs in Bolu conditions.

Bu araştırmada Türkiye’de tescil edilmiş bazı ekmeklik buğday çeşitlerinde tane verimi ile verim unsurları ve bazı kalite özellikleri arasındaki ilişkiler korelasyon ve path analizi kullanılarak incelenmiştir. Araştırma, 18 adet ticari ekmeklik buğday çeşidi  kullanılarak, 2016-17 ve 2017-18 ürün yıllarında tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak Bolu ekolojik koşullarında yürütülmüştür. İki yıllık verilere göre; tane verimi ile bitki boyu (0.755**) arasında olumlu ve önemli, başaklanma süresi (0.118), başak uzunluğu (0.141), başakta başakçık sayısı (0.210), başakta tane sayısı (0.223), 1000 tane ağırlığı (0.015) ve gluten oranı (0.274) arasında ise olumlu ilişkiler bulunmuştur. Path analizi sonuçlarına göre; tane verimi üzerine bitki boyu (p= 0.8984, % 76.73), başaklanma süresi (p= 0.3935, % 21.53), başakta tane sayısı (p= 0.6048, % 29.33), hektolitre ağırlığı (p= 0.9446, % 41.06) ve gluten oranı (p= 0.4310, % 28.86) doğrudan ve yüksek derecede olumlu, başakta başakçık sayısı (p= -0.8489, % 38.04) ve protein oranının (p= -0.9257, %39.04) ise yüksek, ancak olumsuz bir etki yaptığı saptanmıştır. Bolu koşullarında yapılacak ıslah çalışmalarında, tane verimi ile olumlu ilişkisi olan özelliklerin seleksiyon kriteri olarak kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.